Yüksek İrtifa ve Dağcılık Psikolojisi

Yüksek İrtifa ve Dağcılık Psikolojisi

Yüksek irtifa ve dağcılık psikolojisi, dağcıların tırmanıştan önce ve tırmanış sırasında kendilerine etki eden psikolojik faktörleri ele alır. Dağcılar tırmanıştan önce etkin bir fiziksel ve psikolojik hazırlık süreci geçirmek zorundadırlar. Çünkü diğer birçok spor branşının aksine dağcılıkta ölüm riski vardır ve bunu hesaplamak gerekmektedir. Yükseklik karşısında bünyenin fiziksel ve psikolojik olarak verdiği tepkiler sürekli olarak artar ve bu duruma hazırlıklı olmayan dağcılar üzerinde yıkıcı etkileri olabilir. En genel haliyle yükseklik arttıkça havadaki oksijen miktarı azalmakta, kalp atış hızı artmakta, egzersiz kapasitesi azalmakta ve zihinsel süreçler karmaşık hale gelmektedir. Çoğu dağcının indikten sonra “kendimden hiç beklemedim tepkilerim oldu”, “çok iyi anlaştığım arkadaşlarımla zıt düştük” gibi ifadelerle yüksekliğin nasıl etkilerinin olduğunu belirttikleri görülmüştür.

Dağcılarda bulunması gereken fiziksel becerilerden en önemli ikisi güç ve dayanıklılıktır.

Zihinsel beceriler ise stres ve zor koşullara dayanabilme becerisi, korku, kaygı, öfke gibi duygularını kontrol edebilme, uyarılmışlık düzeyini kontrol edebilme, karar verme becerisi, olumsuzluklardan etkilenmeme, motivasyonunu koruyabilme, tırmanış şartlarını doğru yorumlama gibi birçok zihinsel beceri dağcılık için gereklidir.

Yüksekliğin Fiziksel Ve Psikolojik Etkileri

Yükseklikle birlikte basınç farkı, oksijen miktarında azalma gibi sebeplerden dolayı öncelikle Akut Dağ Hastalığı (Acute Mountain Sickness: AMS) olarak bilinen bulantı, baş dönmesi, baş ağrısı, uykusuzluk, yorgunluk gibi fiziksel-psikolojik olarak uyumsuz davranışlar gözlenebilmektedir. Bunların yanında görme işlevinde, zihinsel işlevlerde, konsantrasyon, bellek, muhakeme gücünde azalma, motor fonksiyonlarda gerileme gibi etkiler de görülebilmektedir. Bu durumlara hazırlıklı olunmazsa ve gerekli müdahaleler yapılmazsa akciğer ve beyinde ödem oluşma riski bulunmaktadır! Belirtiler görülmeye başlanmışsa acilen düşük irtifaya gidilmelidir. Yüksekliğin bireyler üzerindeki diğer bir etkisi ise öfke, düşmanlık, depresyon ve kaygı gibi duygu-durumla ilgili uyumsuz davranışlara yol açmasıdır.

İrtifanın psikolojik etkileri

İrtifaya Karşı Zihinsel Antrenman Teknikleri

Dağcılık psikolojisi kapsamında zihinsel antrenman çalışmalarının önemli yeri vardır. Yapılacak olan zihinsel antrenman çalışmalarında özellikle şu becerilerin geliştirilmesi önerilmektedir:

  1. Duygu düzenleme
  2. Düşünce kontrolü
  3. İçsel konuşmalar
  4. İmgeleme

Şekil-2 de kampta 4 ay eğitim alan dağcıların ikinci kampta irtifaya karşı daha dinç oldukları ve yorgunluk düzeylerinde azalma olduğu görülmektedir. Dağcıların fizyolojik olarak yükseklik koşullarını deneyimleyerek (uygun koşullarla) daha dirençli hale geleceklerdir. Fakat bu yöntem her zaman kullanışlı değildir.

dağcılıkta zihinsel antrenman

Temel Stratejiler

Profesyonellik

Her dağcı irtifa etkilerini ve AMS belirtilerini bilmeli ve karşılaştığı anda önlem almalıdır. Bazı dağcılarda cesaret ve özgüven adı altında riskli davranışlar veya “bana bir şey olmaz” anlayışı görülebilmektedir. Dağcılar için “profesyonel” bir bakış açısı geliştirilmelidir.

Planlama

Her bir dağcı imgeleme yöntemi gibi zihinsel antrenman teknikleri yardımıyla tırmanma aşamalarında nelerle karşılaşabileceklerini ve bu durumlarda neler yapacaklarıyla ilgili çalışmalar yapmalıdır.

Duygu Yönetimi

Dağcılar kendi duygu durumu kadar çevresindeki kişilerinde duygu durumunu doğru yorumlama ve gerektiği durumlarda müdahale edebilme kabiliyeti geliştirmelidir. Çünkü dağcılık grup olarak yapılmaktadır ve herkes birbirini duygusal olarak etkilemektedir. Yapılan araştırmalarda arkadaşlarını duygusal olarak düzenlemek isteyen dağcıların kendi duyguları üzerlerindeki kontrollerinin de arttığı gözlenmiştir.

Kendini İzleme

Günlük kullanmak veya tırmanış için sporcuya özel hazırlanan check-list yardımıyla dağcılar hem kendi duygu durumlarını takip edebilirler hem de duygularını yönetmek için farkındalık sağlayabilirler. Özellikle dağcılığı sürekli yapmak isteyen ve kendini bu alanda geliştirmek isteyen dağcılar için tırmanışın her bir aşamasında yaşadığı duyguları kaydeden dağcılar, kendi performanslarını daha yukarıya taşıyacak ve belki de daha önemlisi kendi bedenleri üzerinde daha fazla kontrole sahip olacaklardır. Bu da onların yaptıkları spordan aldıkları doyumu arttıracak ve daha profesyonel sporcular olmalarını sağlayacaktır. 

yüksek irtifa psikolojisi

Toplu Duygular

Dağcılık grup olarak yapılan bir spordur ve herkes birbirini duygusal ve davranışsal olarak etkiler. Uzun hazırlık dönemi, yapılan maddi yatırımlar ve beklentiler dağcılar üzerinde baskı oluşturmaktadır. Bu da bazı dağcıların gereksiz yere risk almalarına sebep olmaktadır (AMS belirtilerini görmezden gelip, saklamak gibi). Everest dağına çıkan bir grup dağcıdan bir grup üyesi bu konuyla ilgili olarak şunları belirtmiştir:

“Erken evrelerde tüm grup üyeleri nefeste zorlanma, baş dönmesi, baş ağrısı, yorgunluk gibi belirtilerle mücadele etti. Ben de mücadele ettim ve gizledim. Orada bırakmaya cesaret edemedim, çünkü herkes tırmanışı konuşuyordu.”

Grup üyelerinin birbirine etkisi kaçınılmazdır. Bu yüzden güven, dürüstlük ve işbirliğinin sağlanması gerekmektedir. Yapılan çalışmalarda grup üyeleri birbirlerine motivasyon sağlamalı ve üyeler sürekli olarak birbirlerindeki belirtileri kontrol etmelidir. Motivasyon sağlaması açısından daha önce bu işi başaran dağcıların konuşması veya videolarının izlenmesi faydalı olacaktır. Böylece o kişinin yaşadıkları zorluklar anlaşılacak ve başarmak için nasıl psikolojik beceriler geliştirmeleri gerektiği anlaşılacaktır. Bu noktada dikkat edilmesi gereken bir nokta ise acemi bir dağcının, elit bir dağcının başarılarını izleyerek gereksiz riskler almamasıdır!

Sonuç

Sonuç olarak, dağcılık fizyolojik ve psikolojik baskıyla etkin şekilde baş edilmesi gereken bir spordur ve dağcılık psikolojisi bu konuda etkili olan psikolojik faktörleri inceler. Dağcılıkta hayati riskleri olduğu için üst düzey bir fiziksel ve psikolojik hazırlanma gerekmektedir. Bu noktada dağcılar yapacakları zihinsel hazırlıklarda imgeleme, içsel konuşma, duygu ve düşünce düzenleme becerilerini geliştirmek ve psikolojik hazırlıklarını tamamlamak zorundadırlar.

Bu konuda hakkında soru ve görüşmeleriniz için yorum bölümünü ya da iletişim bölümünü kullanabilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir